Noordpool

Heb je je wel eens afgevraagd hoe het is om op de Noordpool te wonen? Wat voor werk de mensen doen die daar leven? Wat eten ze? Wat voor gereedschappen gebruiken ze? En hoe verwarmen ze hun huizen? In deze verrijkingsstof krijg je daar een antwoord op.

In deze les zoomen we in op Groenland. Bij Groenland denken mensen al snel aan ijsberen, ijskoud en ijskap. Dit terwijl het grootste eiland ter wereld zoveel meer te bieden heeft. Het landschap is heel afwisselend en er leven dieren op het land, in de zee en in de lucht.

Daarnaast wonen er al duizenden jaren mensen op Groenland. Zij noemen zich Inuit en geen Eskimo's. Eeuwenlang leefden de Inuit van wat de natuur hen gaf. IJs en zeehonden bepaalden waar men naar toe ging. Tegenwoordig kopen de Inuit hun boodschappen in de plaatselijke supermarkt, surfen ze op internet en gaan in het weekend naar de discotheek.

Kijk maar eens naar deze twee foto's om te zien hoe het leven van de Inuit veranderd is de afgelopen eeuw.

Groenland rond 1970
Groenland rond 1970
Groenland rond 2010
Groenland rond 2010

Waarom zo koud?

Het eerste waar je aan denkt bij de Noordpool is ijskoud. Hoe komt het eigenlijk dat het op de Noordpool zo ontzettend koud is?

Nou dat zit zo. Zonnestralen brengen warmte en licht op aarde. De aarde heeft een ronde vorm. Hierdoor vallen de zonnestralen bij de poolgebieden schuin op de aarde en worden ze meer verspreid dan bij de evenaar. Ook doen de stralen er langer over om de polen te bereiken. Hierdoor hebben ze onderweg al veel warmte verloren.

Een andere oorzaak is dat veel zonlicht door het ijs en de sneeuw direct wordt weerkaatst (net als bij een spiegel) en de warmte niet wordt opgenomen. Door de opwarming van de aarde ligt er ook steeds minder ijs in het poolgebied. Hierdoor wordt er nog minder zonlicht teruggekaatst. Gevolg: het poolgebied warmt zo nog sneller op!

Verschillen

Niet alleen op de Noordpool is het zo ontzettend koud, de Zuidpool is net zo. Maar er zijn toch ook veel verschillen tussen de Noordpool en de Zuidpool. Lees maar eens hieronder.

Noordpool

Een ander woord voor de Noordpool is Arctica. Dit komt van het Griekse Arktitos en betekent 'land van de Grote Beer'. De Noordpool is bijna 1000 maal groter dan Nederland. Het merendeel van het noordpoolgebied bestaat niet uit land, maar juist uit water; de Noordelijke IJszee. Deze zee is het grootste gedeelte van het jaar bedekt met een pak ijs van een tot vier meter dik. De Noordelijke IJszee is bijna helemaal ingesloten door land. Dit zijn de noordelijke stukken van Canada, Alaska, Scandinavië, Siberië en Groenland. In hartje zomer is de gemiddelde temperatuur in het noordpoolgebied rond het vriespunt. In de winter zakt de temperatuur naar -30° graden.

Zuidpool 

De Zuidpool werd door de Grieken Antarktitos genoemd; 'tegenover de beer'. Hier komt de naam Antarctica vandaan. Antarctica is een continent net als bijvoorbeeld Europa, alleen wel twee keer zo groot! 99% van dit continent ligt onder een dikke ijskap van soms wel vijf kilometer dikte. Antarctica is volledig omringd door water. De laagste temperatuur op aarde is gemeten op de Zuidpool. Het was er op 21 juli 1983 -89,2° graden. Dit komt omdat het tijdens onze zomer op de Zuidpool juist winter is.

Als je deze twee tekstjes goed hebt gelezen, maak dan de vraag hieronder om te kijken of je de verschillen tussen de Noordpool en de Zuidpool weet.

Landschap en klimaat

In deze les zoomen we in op Groenland. Groenland ligt vlakbij de Noordpool en het is het land van de Inuit. De Inuit zijn een arctisch volk en wonen niet alleen op Groenland, maar ook in de andere gebieden vlakbij de Noordpool, zoals Canada, Alaska en Siberië.

Je gaat als eerste kijken naar het landschap en het klimaat van Groenland. Daarna komen ook nog de bevolking en de veranderingen op Groenland aan bod.

Landschap

De foto's hieronder vertellen iets over het landschap van Groenland. Bekijk ze goed.

Klimaat

Warm en koud

Hieronder zie je een grafiek met de gemiddelde temperatuur in Oost-Groenland. Bekijk de grafiek goed en beantwoord daarna de drie vragen die eronder staan.

Lange dagen, korte dagen

Deze grafiek gaat over de lengte van de dagen in Groenland en in Nederland. Bekijk de grafiek goed en beantwoord daarna de drie vragen die eronder staan.

Dieren

In de poolgebieden wonen ondanks de kou toch veel soorten dieren. Maar op de Noordpool wonen andere dieren dan op de Zuidpool. Op de Noordpool leven bijvoorbeeld dieren zoals ijsberen, walrussen, zeehonden en rendieren. Op de Zuidpool leven pinguïns, maar ook zeeluipaarden en orka's. Walvissen zijn de enige dieren die in beide gebieden leven.

Bevolking

Op het kaartje hierboven zie je de verschillende gebieden waar de Inuit leven.

  

Werk

De voorwerpen hieronder hebben allemaal iets te maken met het werk dat de meeste Inuit. Kijk er eens goed naar. Waar leefden de meeste Inuit van?

Gebruik van dieren

Hier zie je foto's van kledingstukken die de Inuit droegen. Kijk goed naar de foto's en probeer de vraag eronder te beantwoorden.

Dieren werden niet alleen gebruikt om op te eten en om kleding van te maken. De Inuit gebruikten ook bijvoorbeeld de zeehond als grondstof om nog veel meer van te maken, zoals allerlei voorwerpen die in en om het huis werden gebruikt. Kijk maar eens in de paragraaf 'Huizen'.

Huizen

Als de Inuit in de zomer op jacht gingen, dan sloegen ze onderweg een kamp op. Op het schilderij hieronder is zo'n kamp afgebeeld. Op de voorgrond zie je een gevangen zeehond.

Van zeehond werden allerlei voorwerpen gemaakt. Op dit schilderij en ook op het tweede schilderij zijn er een heleboel te zien.

Ga met je muis over beide schilderijen en bekijk welke voorwerpen van zeehond gemaakt zijn en waar ze voor gebruikt worden/werden. Klik op de voorwerpen met een tekstbalkje en je krijgt meer informatie over het voorwerp.

Zomerkamp. Hans Lyberth 1923

In een Groenlands huis. Hans Lyberth 1926

Vervoer

Vervoersmiddelen van de Inuit

Een kajak is een boot voor één persoon. Het voor- en achtersteven zijn lang en eindigen beide in een punt die omhoog loopt. In het midden van de boot zit een ronde opening, het mangat, met daarin de roeier. De roeier draagt vaak een anorak, die onderaan over het mangat gespannen kan worden.

Kajak
Kajak

Naast vervoer over water was vervoer over land ook belangrijk. De Inuit gebuikten hiervoor de hondenslee. Dit is een slee die wordt getrokken door een aantal sledehonden, vaak husky's. Soms wordt zo'n hondenslee nu ook nog gebruikt, maar dan is het wel vaak voor toeristische ritjes.

Hondenslee
Hondenslee
Model van een umiak (vrouwenboot)
Model van een umiak (vrouwenboot)

Een ander vervoersmiddel die de Inuit veel gebruikten is een umiak. De umiak is een zogenaamde vrouwenboot. Geroeid door vrouwen werden in de boot de grotere dingen als tenten, huis- en keukengerei, enz. verhuisd. Dit is een model van een umiak. Deze worden gemaakt voor de verkoop aan toeristen.

Verandering

Bij de vorige opdrachten heb je allemaal verschillende voorwerpen van de Inuit gezien. Een deel uit het begin van de twintigste eeuw, een deel van later datum.

Groenland is in de vorige eeuw sterk veranderd. Samen vertellen de voorwerpen het verhaal van die verandering. De belangrijkste vraag die je in dit deel van de les gaat beantwoorden is waardoor het leven op Groenland zo veranderd is.

Klimaat

Bekijk dit filmpje over het klimaat in Groenland. Deze kennis heb je nodig voor de volgende opdrachten.

Het leven verandert

Kijk nu naar het filmpje hieronder. Het laat oude en nieuwe beelden van de Inuit zien en zo hoe hun leven is veranderd. Maak daarna de vraag die onder het filmpje staat.

Levensstijl

Verschillende keren is iemand van het Museon naar Groenland geweest. Tussen de eerste en laatste keer was Groenland erg veranderd. Het leven van de mensen was behoorlijk veranderd, net zoals de voorwerpen die ze gebruikten.

Hieronder zie je twaalf voorwerpen. Zes aan de linkerkant en zes aan de rechterkant. Er horen steeds twee voorwerpen bij elkaar. Zet het voorwerp uit de rechterkolom naast het voorwerp uit de linkerkolom waar het bij hoort.

Aan het eind kun je hopelijk deze vraag beantwoorden: Waarom horen deze voorwerpen bij elkaar?

Klik hier voor meer informatie over de voorwerpen die je op deze pagina ziet

En de toekomst?

Het leven van de Inuit is de laatste jaren erg veranderd, en die verandering gaat nog steeds door. Er is een belangrijke oorzaak bij gekomen. Welke dat is, vindt je in dit filmpje.

Test jezelf

Wat weet je nu allemaal over het leven op Groenland?

Als je goed hebben opgelet tijdens deze verrijkingsstof en alles hebt gelezen en alle opdrachten hebt gemaakt, dan moet je onderstaande quizvragen zeker kunnen beantwoorden. Je kunt daarna ook nog een woordzoeker maken over de Noordpool.

Succes ermee!

Quiz

Woordzoeker

Kun je deze woordzoeker oplossen? Er blijven een aantal letters over. Zet deze letters in de juiste volgorde. Wat komt er uit?

Succes ermee!

Docentenhandleiding

Over-leven op de Noordpool

Doelgroep

Basisonderwijs, groep 7 en 8.

Leerstofgebied

Deze les beslaat onderdelen van de volgende kerndoelen:

- Mens en samenleving 38

- Ruimte 47

- Natuur en techniek 46

Werkvorm

Leerlingen kunnen alleen of in tweetallen aan deze les werken.

Duur

45 minuten

Doel van de opdracht

De opdracht is een inleiding op de cultuur en het leven van de Inuit op Groenland. De leerling maakt kennis met de mens, de natuur en het veranderende klimaat van het fascinerende Groenland. De leerling wordt op speelse wijze uitgedaagd opdrachten over deze onderwerpen uit te voeren.

Vereiste voorkennis

Geen. Sommige onderdelen zullen als moeilijk ervaren worden en daardoor meer geschikt zijn voor de leerling die het normale schoolwerk als makkelijk ervaart.

Deze les kan ook gebruikt worden als voorbereiding op of als afsluiting van een bezoek aan de expositie Overleven op de Noordpool in het Museon in Den Haag.  De les kan ook zonder een bezoek aan deze vaste tentoonstelling worden doorgewerkt.

 Voorbereiding

- De leerkracht moet de opdracht zelf ook hebben doorgewerkt om, indien nodig, de werking van de opdrachten en de lesinhoud aan de leerlingen te kunnen verduidelijken.

- Het is nuttig van tevoren te bekijken of de internetverbinding snel genoeg is en of de filmpjes op YouTube (nog) werken. Neem indien nodig contact op met de ICT-verantwoordelijke van uw school.

 - Voordat de leerling aan deze les begint is het aan te bevelen dat de docent zich voorbereidt en dus weet hoe de les werkt en dat hij /zij met de leerling bespreekt wat hij /zij van hen verwacht aan het eind van de les.

- De antwoorden van de woordzoeker ter afsluiting vindt u hiernaast in een pdf bestand.

Museon

Het Museon heeft een belangrijke collectie voorwerpen van de Inuit. Door die collectie te bestuderen kom je veel te weten over hun leven. Je ziet bijvoorbeeld dat hun leven in de afgelopen jaren enorm is veranderd en dat het nog steeds verandert, bij voorbeeld door klimaatverandering.

Dit masker is een voorbeeld van een Inuit voorwerp uit de collectie van het Museon. Zulke maskers werden vaak gebruikt bij feesten en rituelen, maar tegenwoordig worden ze gemaakt om aan toeristen te verkopen.

Zonnestralen

Op dit plaatje zie je heel goed hoe de zonnestralen de aarde bereiken. De stralen op de polen vallen schuin op het oppervlak en de stralen doen er langer over.

Klik op de onderstaande link voor de actuele temperatuur op de Zuidpool

Temperatuur Zuidpool

Landschap

Bij Groenland denken veel mensen aan ijs en sneeuw. Maar als je de foto's goed hebt bekeken, weet je wel beter.

Het landschap op Groenland is juist heel afwisselend. Niet één soort landschap, maar juist heel veel verschillende. Van ijs en sneeuw tot vlaktes met bloeiende planten en gras.

Nederland en Groenland

In Nederland wonen meer dan 16 miljoen mensen. Op Groenland wonen slechts 57.000 mensen. Maar toch is Groenland 50 keer zo groot als Nederland.

Inuit

Er wonen al duizenden jaren mensen op Groenland. Zij noemen zich Inuit en geen Eskimo's. Eskimo is een naam die ze kregen van vijandige volken en betekent rauw vlees- of viseter.

Eeuwenlang leefden de Inuit van wat de natuur hen gaf. IJs en zeehonden bepaalden waar men naar toe ging.

Tegenwoordig kopen de Inuit hun boodschappen in de plaatselijke supermarkt, kijken ze tv en gaan in het weekend naar de discotheek.

Net als in Nederland hebben de Groenlandse kinderen ook huiswerk, downloaden ze muziek via internet en sms-en zich suf. Toch zijn de Inuit ook heel trots op hun eeuwenoude cultuur.

Werk tegenwoordig

Tegenwoordig is de zeehondenjacht niet meer de belangrijkste manier van bestaan voor de Inuit. Dit komt doordat er steeds minder zeehonden zijn op Groenland.

Visserij is nog wel steeds belangrijk. Er wordt gevist op kabeljauw en zalm.

Daarnaast hebben de Inuit ook gewone, moderne beroepen net als bij ons. Er zijn mensen die een winkel hebben, mensen die in het toerisme werken, leraren, muzikanten, studenten etc.

Kleding van nu

Tegenwoordig ziet de kleding van de mensen op Groenland er wel anders uit. Kijk maar eens naar deze foto's die in de afgelopen jaren zijn gemaakt.

Huizen van nu

De Inuit leven in houten huizen en niet in iglo's. Iglo's werden alleen gebruikt als tijdelijk onderkomen bij de zeehondenjacht in de winter.

Tegenwoordig vind je in de huizen van de Inuit dezelfde dingen als bij ons thuis. Een televisie, een koelkast, een computer met internetverbinding en een spelcomputer.

Vervoer nu

Tegenwoordig gebruiken de Inuit moderne vervoersmiddelen zoals Jeeps, motorboten, quads en motoren.

Uitspraken van Groenlanders

"Klimaatverandering is voor mij een zegen. Door de opwarming van het water zwemt er tegenwoordig steeds meer kabeljauw in de baai van Tasiilaq. Dat is goed voor mijn portemonnee." Aputisaq, visserman (29 jaar)

"Ondanks internet, iPod's en mobieltjes zijn veel leerlingen geïnteresseerd in vroeger. Ze willen weten hoe je vroeger een kajak bouwde. Helaas kunnen steeds minder inwoners dit voordoen." Anna, juf (39 jaar)

"Gisteren heb ik nog een vette track ge-upload op Youtube. Binnen de kortste keren kreeg ik een aantal gave reacties uit Europa en Amerika. Ik zou zo graag eens in het buitenland willen optreden. Zeker als ik het kan combineren met een studie. Helaas kunnen mijn ouders dat niet betalen. Bijna niemand in Tasiilaq kan dat." Naja, muzikante (17 jaar)

"Vroeger was alles anders. Toen had je niet eens supermarkten. We leefden in en met de natuur." Malik, zeehondenjager (78 jaar)

Download onderstaand bestand en print het uit. Hier kun je de woordzoeker op maken en het antwoord invullen.