Recht

In deze verrijkingsstof gaan we kijken naar Den Haag als belangrijke stad van recht en vrede in de wereld.

Maar wat is recht eigenlijk en hoe maak je vrede? Deze vragen gaan we eerst bekijken. We beginnen met recht in Nederland en gaan daarna kijken naar internationaal recht. Heb je je bijvoorbeeld wel eens afgevraagd van wie de maan eigenlijk is? Of wat je moet doen als je een dinosaurusbot in je achtertuin vindt? Dit is allemaal geregeld in internationale verdragen.

Maar in deze verrijkingsstof vindt je ook informatie over de geschiedenis van recht en over jouw eigen rechten, de kinderrechten. Wat voor rechten hebben kinderen en hoe zorgen we ervoor dat die rechten ook worden nageleefd?

Kortom, deze verrijkingsstof staat boordevol informatie en opdrachten over recht en vrede.

Veel leerplezier!

Wat is recht?

Als mensen met elkaar omgaan of samen dingen doen, maken ze altijd afspraken. Dat is nodig omdat we niet elkaars gedachten kunnen lezen. Die afspraken zorgen ervoor dat we al een beetje weten wat een ander gaat doen. Dat voorkomt ongelukken en ruzie.

Afspraken

Als je gaat fietsen heb je daarom geleerd dat je op het fietspad moet blijven. Daar is het veilig omdat automobilisten weten dat ze daar niet mogen rijden. En als je aan het voetballen bent weet je dat je de bal niet met je handen mag aanraken (behalve de doelman natuurlijk). Zo hebben we allerlei afspraken gemaakt met elkaar en eigenlijk zijn al die afspraken regels. Als je je niet aan de regels houdt loop je grote kans dat je een ongeluk krijgt of speel je vals en dan telt het doelpunt niet.

Regels

Niet alleen voor kinderen, maar ook voor volwassenen zijn er regels. Sommige daarvan hebben ze met elkaar afgesproken, maar andere regels worden door de Tweede Kamer gemaakt. Dit soort regels heten wetten. Deze wetten gelden voor iedereen in Nederland en je kunt het zo gek niet bedenken of er bestaat wel een wet voor. Zelfs voor de simpelste zaken. In artikel 68 van de Verkeerswet staat bijvoorbeeld: Bij een driekleurig verkeerslicht betekent groen licht: doorgaan; geel licht: stoppen, of als de bestuurder te dicht bij is om te stoppen: doorgaan; rood licht: stoppen. Het lijkt misschien raar dat dit opgeschreven staat. Iedereen weet toch wat de kleuren van een stoplicht betekenen? Maar als het niet staat opgeschreven, dan is het geen wet.

Wetten

Alle wetten staan in dikke boeken opgeschreven zodat iedereen ze kan nalezen en dus kan weten wat je wel of niet mag doen of juist moet doen. Hierdoor worden veel ruzies en problemen voorkomen. Al deze regels bij elkaar noemen we recht.

Geschiedenis van recht

Verschillende soorten recht

Je weet nu wat recht is, maar er is niet één soort recht. Er zijn verschillende soorten recht. De belangrijkste worden hieronder uitgelegd.

Strafrecht

Als iemand iets gedaan heeft wat niet mag volgens de wet, wanneer iemand dus de wet heeft overtreden, kom je met strafrecht in aanraking, en kom je dus voor de rechter. Dit is bijvoorbeeld als je iets steelt, iemand mishandelt of iets vernielt wat niet van jou is. De regels van het strafrecht staan in het Wetboek van Strafrecht.

Civiel recht

Mensen kunnen onderling hele erge ruzie krijgen. Zo erg dat ze er zelf niet meer uitkomen en dat de rechter er aan te pas moet komen. Bijvoorbeeld wanneer twee mensen gaan scheiden. Of mensen die ruzie hebben over geld. Of ruzies bij buren. Hierbij is dus geen verdachte, maar zijn er twee partijen die het niet met elkaar eens kunnen worden. Dit heet civiel recht. De partijen vragen dan aan de rechter om een beslissing te nemen. En wat de rechter dan beslist, zo moet het probleem opgelost worden. De regels van het civiel recht staan in het Burgerlijk Wetboek.

Gewoonterecht

Gewoonterecht gaat over ongeschreven regels, regels die nergens zwart op wit staan, maar net zo oud zijn als het geschreven recht. De regels zijn niet door de overheid gemaakt, maar worden wel nageleefd door het volk of door een groep; het zijn algemene regels of gewoonten waar iedereen zich aan dient te houden. Sommige van deze gewoonten bestaan nu nog. In de veehandel wordt bijvoorbeeld een overeenkomst bekrachtigd door middel van 'handjeklap'.

Nationaal recht

Grondwet

Er zijn overal regels: regels die gelden in je gezin, op het schoolplein en regels die gelden in het hele land. Alle afspraken of wetten van één land vormen bij elkaar het nationaal recht. De basis van al deze wetten is de Grondwet. Het is de wet die in grote lijnen het bestuur van het land regelt. In Nederland hebben we een grondwet sinds 1814.

Overtredingen

Als je een wet overtreedt waarop een straf staat, bega je een strafbaar feit. Er zijn twee soorten strafbare feiten: misdrijven (zwaar) en overtredingen (minder zwaar). Beiden worden berecht door de rechtbank, maar de straffen voor een misdrijf zijn hoger dan voor een overtreding. Daarnaast wordt een misdrijf wel altijd op je strafblad geschreven en een overtreding vaak niet.

Rechtbank

Er zijn in Nederland verschillende soorten rechtbanken: het kantongerecht, de arrondissementsrechtbank en het gerechtshof. Daarnaast is er ook een vierde soort rechtbank, de Hoge Raad, maar daar is er slechts één van in Nederland.

Bij het kantongerecht worden civiele rechtspraken behandeld, maar ook overtredingen. Er wordt vaak een boete geëist. De kantonrechter hoort beide partijen aan en spreekt zijn vonnis uit. Voor de arrondissementsrechtbank komen alle misdrijven. Als het een licht misdrijf is, wordt de zaak door één rechter behandeld. Is het misdrijf zwaarder, dan zijn er drie rechters die zich over de zaak buigen. Als één van de partijen het niet eens is met de uitspraak van de rechter(s), dan kan hij of zij in hoger beroep gaan. De rechtszaak wordt dan opnieuw bekeken door een gerechtshof. Daarna kan hij of zij het probleem ook nog voorleggen aan de hoogste rechtbank van Nederland, de Hoge Raad. De Hoge Raad kan uitspraken van lagere rechters ongedaan maken als zij in strijd zijn met de wet. De lagere rechter moet dan de zaak opnieuw onderzoeken en uitspraak doen.

In de rechtszaal

Hoe gaat het er eigenlijk aan toe tijdens een rechtszitting en wie zitten er allemaal in de rechtszaal?

Hieronder zie je een afbeelding van een strafzaak. Ga over de afbeelding met je muis en ontdek wie de verschillende personen zijn.

Onthoud goed wie de verschillende personen zijn, deze informatie heb je namelijk later nog nodig!

Internationaal recht

Verdragen

Elk land heeft zijn eigen regels, het nationaal recht. Maar die kunnen verschillen van de regels in andere landen. Om er voor te zorgen dat er tussen landen geen ruzie of oorlog ontstaat moeten er ook regels tussen landen worden gemaakt. Die regels en wetten vormen het internationaal recht. De regels die tussen landen worden gemaakt, worden opgeschreven in verdragen. Wanneer een land een verdrag heeft ondertekend moet het land zich aan de afspraken van dat verdrag houden.

Conflicten

Soms houdt een land zich niet aan gemaakte afspraken en krijgt het ruzie met een ander land. Er ontstaat een conflict. En soms wordt dat conflict zo erg dat er oorlog van komt.

De schuld van een oorlog kan bij één land liggen, maar ook bij alle betrokken partijen. Meestal willen landen geen oorlog en zullen ze daarom eerst proberen een andere oplossing te vinden. Internationaal recht speelt hierbij een belangrijke rol. Wat internationaal recht bijvoorbeeld kan inhouden is, dat er wanneer twee landen ruzie hebben, er een derde partij bij gehaald wordt om raad te geven bij het oplossen van de ruzie. Dat kan één ander land zijn, of meerdere andere landen. Er wordt dan ook van te voren afgesproken dat de landen die ruzie hebben zich aan de beslissing van de derde partij zullen houden. Dit heet arbitrage.

Hugo de Groot

De Nederlander Hugo de Groot (1583-1645) wordt gezien als de grondlegger van het internationale recht.

In 1609 schreef hij het boek 'Mare Liberum' (de Vrije Zee) Hij schreef hierin dat alle oceanen en zeeën van iedereen zijn en dat alle landen vrij toegang hebben om te reizen en te handelen. Een spraakmakend boek dat hem wereldwijd roem bezorgde. Dit algemene idee is namelijk nog steeds de basis van het zeerecht.

In de tijd van Hugo de Groot waren er veel oorlogen. Maar bestond er dan helemaal geen recht meer in een oorlog? Jazeker wel, zei Hugo de Groot. In 1625 publiceerde hij nog een boek, waarin hij ‘Het Recht van Oorlog en Vrede’ precies beschreef. Dit boek stond aan de basis voor internationaal recht.

Hugo de Groot is ook om een andere reden beroemd geworden. Waardoor? Bekijk dit filmpje over het leven van Hugo de Groot en kom erachter.

Van wie is...?

Heb je je wel wel eens afgevraagd van wie de maan of de zee eigenlijk is? Deze en meer vragen zijn geregeld in internationale verdragen. Ze beschermen de dieren en planten, maar bijvoorbeeld ook bijzonderen culturen, gebieden en bodemschatten.

Maak onderstaande vragen in de serie 'Van wie is ....?' en kom erachter hoe deze verdragen werken.

Stad van recht en vrede

Den Haag wordt ook wel stad van recht en vrede genoemd, maar waarom eigenlijk?

Dat komt omdat Den Haag een belangrijke stad is voor recht en vrede in de wereld. De stad telt meer dan vijf internationale rechtbanken en tribunalen. De belangrijkste hiervan is het Internationaal Gerechtshof. Dit gerechtshof zetelt in het Vredespaleis.

Bekijk onderstaande aflevering van het Klokhuis over het Vredespaleis in Den Haag en ontdek wat ze daar doen en waarom dat zo belangrijk is.

Waarom Den Haag?

De stad Den Haag wordt gezien als internationale stad van recht en vrede. Maar waarom eigenlijk? Wat is er zo bijzonder aan deze stad?

Vredesconferentie

Wat de Eiffeltoren voor Parijs is, is het Vredespaleis voor Den Haag. Iedereen kent het. Het werd zo’n eeuw geleden gebouwd, nadat een heleboel landen hadden besloten dat het maar eens afgelopen moest zijn met alle oorlogen in de wereld. In 1899 vond daarom in Den Haag een grote vredesconferentie plaats. Daar bespraken 24 landen hoe ze oorlogen het best konden voorkomen. "Door arbitrage", vonden ze. Ze richtten een Internationaal Hof van Arbitrage op, dat als ‘scheidsrechter’ moest helpen conflicten tussen landen op te lossen.

Vredespaleis

Dat bleek zo hard nodig dat het gebouw van het Hof al snel te klein werd. Maar de landen hadden geen geld over voor een nieuw gebouw, ook Nederland niet. Toen bood Andrew Carnegie hulp. Carnegie was een Amerikaan, geboren in Schotland, die rijk was geworden door de bouw van bruggen en spoorwegen. Hij gaf veel geld aan onderwijs en vredesprojecten. Hij betaalde het nieuwe gebouw, dat het symbool moest worden voor recht en vrede. In 1907, tijdens de Tweede Vredesconferentie in Den Haag, werd de eerste steen gelegd en beloofden vele landen materialen te leveren voor de bouw of kunstwerken voor de inrichting. In 1913 werd het Vredespaleis geopend, precies één jaar voor de Eerste Wereldoorlog.

Wat is er verder in Den Haag?

Maar er zijn toch nog altijd oorlogen? Natuurlijk, maar juist daarom zitten landen steeds vaker met elkaar om tafel. Ze onderhandelen, werken samen, maken afspraken over wetten, leggen hun conflicten voor aan wijze mannen, berechten oorlogsmisdadigers, spreken af bepaalde wapens niet meer te gebruiken. Zo voorkomen ze dat het uit de hand loopt. Den Haag is hierbij steeds belangrijker geworden. Het Vredespaleis heeft gezelschap gekregen van heel wat andere gebouwen die met recht, vrede en veiligheid in de wereld. Welke dat precies zijn, is te vinden onder het volgende kopje.

Instanties in Den Haag

Er zijn in Den Haag verschillende instanties die te maken hebben met internationaal recht. De vijf belangrijkste worden hieronder behandeld.

Permanent Hof van Arbitrage

Het Permanent Hof van Arbitrage bestaat sinds 1899 en huist in het Vredespaleis. Arbitrage is een manier van conflicten oplossen waarbij twee partijen zich moeten houden aan een advies dat een arbiteur (soort van rechter) heeft uitgesproken. Dit advies is bindend. Het Permanent Hof van Arbitrage is er niet alleen voor landen, maar ook voor organisaties, bedrijven en zelfs voor gewone mensen. Het Hof is niet bij veel mensen niet bekend. Dit komt omdat de hoorzittingen vaak niet openbaar zijn en de uitkomsten ervan bijna nooit naar buiten worden gebracht.

Internationaal Gerechtshof

Door de Tweede Wereldoorlog besloten de landen een stap verder te gaan en nu een echt Internationaal Gerechtshof op te richten, naast het Hof van Arbitrage. Dat was nog nooit gebeurd! Ook dit Gerechtshof kreeg een plaats in het Vredespaleis. Het Internationaal Gerechtshof is de ‘rechtbank’ van de Verenigde Naties en is opgericht in 1946. Landen kunnen hier een onafhankelijke rechter vragen een uitspraak te doen wanneer er meningsverschillen bestaan. Ook kan het Hof op verzoek van bepaalde VN-instellingen een advies geven over juridische zaken. Als gewone burger kun je bij het Internationaal Gerechtshof dus niet terecht.

Joegoslaviƫ Trubinaal

Het Joegoslavië tribunaal is opgericht in 1993 en is een internationale rechtbank in Den Haag die bedoeld is om personen te vervolgen die verdacht worden van het overtreden van internationale mensenrechten tijdens de burgeroorlog in Joegoslavië (1991-1995). Het tribunaal heeft drie hoofdzaken die zij wil uitvoeren; het stoppen van oorlogsmisdaden, het bestraffen van oorlogsmisdadigers en het voorkomen van schending van de internationale mensenrechten.

Internationaal Strafhof

De oprichting van het Internationaal Strafhof (ICC) in 2002 was een nieuwe mijlpaal in de geschiedenis van het Internationaal Recht. Tot nog toe waren er alleen tribunalen met een min of meer tijdelijk karakter opgericht, zoals het Joegoslavië-tribunaal. Met de oprichting van het in Den Haag gevestigde Internationaal Strafhof echter kreeg de internationale gemeenschap een permanent hof voor de vervolging van personen die verdacht worden van genocide (volkerenmoord of massamoord), misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.

Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens

De Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (in het Engels Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons, OPCW) is een organisatie die als doel heeft het vernietigen van chemische wapens en het voorkomen van het gebruik van chemische wapens. Het OPCW is de uitvoerende instantie van het Internationaal Verdrag Chemische Wapens. Bijna alle landen op de wereld zijn lid van de OPCW. De belangrijkste taken van het OPCW zijn het uitvoeren van inspecties om te kijken of de landen zich aan het verdag houden en het geven van technische hulp bij het vernietigen van de chemische wapens.

Wat gebeurt waar?

Kinderen en recht

Weet jij wat je rechten zijn (wat je mag)? En wat je plichten zijn (wat je moet)? Wanneer, hoe en waarom mag en moet je iets wel of niet? Je rechten en plichten staan allemaal op papier, in regels en in wetten. Stoppen voor rood licht, toetsen en examens, je eigen mening laten horen, een dak boven je hoofd: over alles is nagedacht. Wel zo prettig, anders wordt het een chaos.

Alle kinderrechten staan in het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Het verdrag gaat eigenlijk over alles waar je mee te maken kan krijgen, vanaf je geboorte tot aan je achttiende verjaardag. Het gaat over school, wonen, gezondheid, geloof, ouders en vrienden. Maar ook over kindermishandeling, kinderarbeid, kindsoldaten en vluchtelingenkinderen.

Het Verdrag voor de Rechten van het Kind is ook voor jou belangrijk!

Rechten van kinderen gelden namelijk voor alle kinderen in de landen die het eens zijn met het verdrag. En dus ook voor kinderen en jongeren in Nederland. Nederland heeft de rechten van het kind ook beschreven in eigen wetten en regels.

In de volgende kopjes vindt je meer informatie over hoe het met de rechten van het kind in Nederland is geregeld en meer informatie over het kinderrechtenverdrag.

Jeugdrecht

Als kind kun je soms ook te maken krijgen met recht. Kun jij de onderstaande vragen over het jeugdrecht beantwoorden?

Kinderrechtenverdrag

Op 20 november 1989 aanvaardden de Verenigde Naties unaniem (allemaal) het Verdrag voor de Rechten van het Kind. Daarin is vastgelegd dat kinderen recht hebben op verzorging, bescherming, onderwijs en respect. Inmiddels hebben vrijwel alle landen van de wereld het verdrag ook ondertekend. De meeste landen hebben hun wetgeving aan het Verdrag aangepast of kinderrechten onderdeel gemaakt van hun grondwet. Nederland ook.

De belangrijkste zaken uit het kinderrechtenverdrag zijn:

  • Alle kinderen hebben rechten, zonder uitzondering.
  • Het belang van het kind staat voorop.
  • De mening van kinderen telt en wordt altijd gevraagd.
  • Kinderen hebben recht op leven, bescherming en de kans zich goed te kunnen ontwikkelen.

Kinderrechtenspel

Discussie over kinderrechten

Hier vind je vier stellingen. Elke stelling heeft te maken met een thema uit het kinderrechtenverdrag.

Ben jij het met de stelling eens of oneens? Geef jouw antwoord en kijk wat andere kinderen voor antwoorden hebben gegeven.

Stelling 1

Internetgebruik en privacy

Als je bloot voor de webcam gaat, is het je eigen schuld als je foto verder op internet verspreid wordt zonder dat jij dat wilt.

Stelling 2

Kindermishandeling

Als een kind af en toe een klap krijgt van zijn ouders, is dit geen kindermishandeling.

Stelling 3

Vreemdelingenrecht

Een buitenlands kind dat al heel lang in Nederland woont, moet een verblijfsvergunning krijgen.

Stelling 4

Jeugdstrafrecht

Kinderen mogen niet worden opgesloten in een jeugdgevangenis behalve als zij iets heel ernstigs hebben gedaan, bijvoorbeeld een moord hebben gepleegd.

Test je kennis

Quiz

Weet jij nog wie wie is in de rechtszaal? Maak deze quiz en kom erachter wat deze personen doen in een rechtszaak. Klik op de onderstaande link om de quiz te starten.

Opdracht

Docentenhandleiding

Stad van recht en vrede

Doelgroep

Basisonderwijs, groep 8.

Leerstofgebied

Deze les beslaat onderdelen van de volgende kerndoelen:

- Oriëntatie op jezelf en de wereld 36

Werkvorm

Leerlingen kunnen alleen of in tweetallen aan deze les werken.

Duur

45 minuten

Doel van de opdracht

De leerlingen leren wat recht is en hoe het recht in Nederland geregeld is. Ze maken ook maken kennis met internationaal recht als bijdrag aan recht en vrede en met de belangrijke internationale instellingen op dit gebied in Den Haag.

Vereiste voorkennis

Geen.

Voorbereiding

- De leerkracht moet de opdracht zelf ook hebben doorgewerkt om, indien nodig, de werking van de opdrachten en de lesinhoud aan de leerlingen te kunnen verduidelijken.

- Het is nuttig van tevoren te bekijken of de internetverbinding snel genoeg is en of de filmpjes op YouTube (nog) werken. Neem indien nodig contact op met de ICT-verantwoordelijke van uw school.

 - Voordat de leerling aan deze les begint is het aan te bevelen dat de docent zich voorbereidt en dus weet hoe de les werkt en dat hij /zij met de leerling bespreekt wat hij /zij van hen verwacht aan het eind van de les.

Rechter
Verkeersbord
Wetboek

Wat is recht?

Recht is dus alle regels, afspraken en wetten over hoe we met elkaar omgaan.

Grondwet
Hoge Raad in Den Haag
Grens tussen twee landen

Een paar voorbeelden van internationale verdragen.

 

Unesco-verdrag (1970)

Musea hebben veel voorwerpen die vroeger zomaar uit verre landen zijn meegenomen. Soms gaat het hierbij om menselijke resten. Deze resten roepen allerlei vragen op. Bijvoorbeeld: Waar komen ze vandaan, mag een museum ze houden of moeten ze terug naar het land van herkomst? Het Unesco-verdrag uit 1970 stelt dat voorwerpen die illegaal zijn uitgevoerd terug moeten naar het land van herkomst.

 

IJsbeerverdrag (1973)

In 1973 sloten Canada, Denemarken, Noorwegen, Rusland en de VS een verdrag om de ijsbeer te beschermen. Het ging toen vooral om een verbod op de jacht. Nu is de opwarming van de aarde de groostste bedreiging van de ijsbeer. IJsberen worden kleiner, kunnen moeilijker prooi vinden en vallen mede daardoor elkaar ook vaker aan. De vijf arctische landen proberen nu een nieuw verdrag op te stellen.

CITES-verdrag (1974)

Het CITES-verdrag verbiedt het uitvoeren van diersoorten die met uitsterven worden bedreigd, zoals de walvis, de neushoorn en de orang oetan. Voor export van andere diersoorten zoals krokodillen en slangen is een vergunning nodig.

Verdrag van Kyoto (1997)

De aarde is 4,5 miljard jaar oud. Al die tijd veranderde het klimaat vanzelf en meestel heel, heel langzaam. Pas de laatste vijftig jaar wordt het op aarde snel warmer door de uitlaatgassen van auto's en fabrieken (versterkt broeikaseffect). Alle industrielanden hebben beloofd om over tien jaar veel minder van deze broeikasgassen uit te stoten.

Vredespaleis
Andrew Carnegie

Dit filmpje geeft je een tour langs de verschillende instanties van recht en vrede in Den Haag.

Vredespaleis
Joegoslaviƫ tribunaal
Internationaal Strafhof
OPCW

In dit filmpje kom je meer te weten over het ontstaan van de kinderrechten en wat de kinderrechten zijn.

Rechten van het kind

Wist je dat?

De Verenigde Staten en Somalië de enige twee landen zijn die het Verdrag voor de Rechten van het Kind (nog) niet hebben ondertekend.

bescherming tegen seksueel misbruik
bescherming tegen kindermishandeling
extra aandacht voor vluchtelingenkinderen
extra aandacht voor kinderen in problemen met de politie