Een stenenverzameling

Stenenverzamelingtekst01.jpg

 

 

Zwerfstenen

Stenenverzamelingtekst02.jpg

Tip! Je ziet extra informatie als je op de foto klikt.

 

 

Welke stenen zitten er in de kist?

Stenenverzamelingtekst03.jpg

Hoe heten de stenen? Zoek de namen van de stenen 1 t/m 5 op met determineren. Noteer de namen even.

 

 

Waar komen deze gesteenten voor

opdracht2tekst1.jpg

opdracht2tekst2.jpg

Waar komen de stenen vandaan?

Ga met je muis over de kaart. Je ziet dan waar de gesteenten voorkomen en waar de stenen gevonden zijn.

Over welke afstand zijn de stenen verplaatst?

opdracht3tekst.jpg

In de vorige opdracht heb je gezien waar Uppsala en Hilversum liggen. Klik met je muis op de plek waar Hilversum ligt en dan weer op de plek waar Stockholm ligt. Je ziet dan hoe ver deze plaatsen uit elkaar liggen en of je schatting juist was..

Wat denk je? Hoe zijn de stenen hier terecht gekomen?

opdracht4tekst.jpg

Overleg met een medeleerling.

Op welke manieren kunnen stenen van andere plekken in Europa in Nederland terecht komen?

Noteer een aantal mogelijkheden en schrijf er bij wat jullie het meest waarschijnlijk vinden.

Hoe zijn deze stenen hier terecht gekomen?

opdracht5tekst.jpg

Bekijk steen 1.

Bekijk steen 2 aan de boven- en de onderkant.

Bekijk filmpje 1.

Wat zegt de conservator over het ontstaan van zo’n steen?

Filmpje 1

Hoe denk je dat zwerfstenen in Nederland terecht zijn gekomen?

Klopt dit met wat jullie eerder dachten?

Waar vind je in Nederland zwerfstenen uit Scandinaviƫ?

opdracht6tekst.jpg

Op het kaartje zie je de verspreiding van landijs in de ijstijd. Bij ‘Welke stenen zitten er in de kist?’ staat waar de stenen gevonden zijn.

Zijn alle stenen gevonden in het gebied dat in de ijstijd bedekt was met ijs?

Je kunt dit kaartje ook printen en de plaatsen er op aan geven.

Onderzoek naar zwerfstenen

opdracht7tekst.jpg

Pas na 1850 is er goed onderzocht hoe Nederland is ontstaan. Pas toen ontstonden ideeën over de vorming van het landschap bijvoorbeeld door ijs.

Bekijk de foto en lees de informatie er bij. Beantwoord de volgende vragen:

- Waar zochten de Utrechtse geologen naar stenen?

- Waarom keken ze juist daar?

- Welke maatschappelijke ontwikkeling maakte het mogelijk beter in de bodem te kijken?

Hoe ziet het landschap er nu uit waar deze stenen gevonden zijn?

opdracht8tekst.jpg

Zoek op de website www.aardkundigewaarden.nl/zwerfsteneneiland naar foto’s over deze plek.

Beantwoord de volgende vragen:

- Hoe is de samenstelling van de bodem?

- Hoe is het terrein in de afgelopen 150 jaar gebruikt?

- Waardoor zijn hier zo veel zwerfstenen gevonden?

Binnen deze site bij ‘collecties kleine stenen’ kun je ook zoeken op vindplaats.

- Welke overeenkomsten zijn er tussen die vindplaatsen en het zwerfsteneneiland uit Maarn?

Aparte stenen

opdracht9tekst.jpg

Bekijk film 2 en foto 3. Beantwoord de volgende vragen

- Wat is dit voor steen?

- Hoe lang geleden is hij gevormd?

- Wat zegt deze steen over het klimaat toen hij gevormd werd?

Filmpje 2

Bekijk film 3 en foto 4. Beantwoord de volgende vragen

- Hoe zijn de vlakken op deze steen ontstaan?

- Wat zegt dit over het landschap waar de steen in lag?

Filmpje 3

Voor de leerling

In deze les kijk je naar stenen. Dat lijkt misschien saai, maar aan stenen valt veel te ontdekken over het landschap en hoe dat is ontstaan.

Je doet deze les samen met een medeleerling. De meeste vragen kun je op de computer beantwoorden, maar het is handig om potlood en papier klaar te leggen. Je kunt de les afsluiten door er een werkstuk over te maken. De plaatjes uit de les kun je daarbij gebruiken.

je leert:

- waar in Nederland zwerfstenen gevonden zijn

- welke stenen er gevonden zijn

- hoe je kunt bepalen welke steen je voor je hebt

- waar deze stenen oorspronkelijk vandaan komen

- over welke afstanden deze stenen gereisd hebben

- welke mensen deze stenen verzameld hebben en wat ze onderzochten

Voor de docent

Lesduur: 60 minuten

Doelgroep: klas 1,2 vo

In deze les ontdekken leerlingen stap voor stap hoe je door goed rondkijken en onderzoek veel over het ontstaan van het landschap te weten kunnen komen. In deze les maken ze maar met een paar stenen kennis. Leerlingen die door het onderwerp geraakt worden kunnen veel informatie vinden op de sites:

www.geologievannederland.nl

www.aardkundigewaarden.nl/digitaalzwerfstenenmuseum

achtergrondinformatie over de collectie

De tweede helft van de negentiende eeuw bracht een nieuwe maatschappelijke ontwikkeling: de aanleg van spoorwegen en het slaan van waterputten. Geologen maakten dankbaar gebruik van de insnijdingen in het landschap die door deze activiteiten ontstonden. Hoogleraren uit Utrecht verzamelende stenen op de zandafgraving in Maarn, een plek waar generaties (amateur)geologen naar toe trokken vanwege de grote verscheidenheid aan stenen die daar gevonden werden. Geologisch onderzoek in de bodem liep parallel met maatschappelijke ontwikkelingen als de aanleg van spoorlijnen.

U kunt deze les zien als leerstofverrijkend bij uw methode. De les kan ook een opstapje vormen voor een werkstuk.

De les sluit aan bij de kerndoelen:

Kerndoel 38: Geografische basiskennis

De leerling leert een eigentijds beeld van de eigen omgeving, Nederland, Europa en de wereld te gebruiken om verschijnselen en ontwikkelingen in hun eigen omgeving te plaatsen.

Kerndoel 41: Omgaan met atlas en kaarten

De leerling leert de atlas als informatiebron te gebruiken en kaarten te lezen en te analyseren om zich te oriënteren, zich een beeld van een gebied te vormen of antwoorden op vragen te vinden.

Kerndoel 42: Inzicht in de eigen omgeving

De leerling leert in eigen ervaringen en in de eigen omgeving effecten te herkennen van keuzes op het gebied van werk en zorg, wonen en recreëren, consumeren en budgetteren, verkeer en milieu.

Hunebed
kaartje met verspreiding landijs in de ijstijd over Nederland
1904 Excursie naar de zanderij van Maarn. Deze mensen staan midden in een veld dat bezaaid is met grote zwerfstenen. Aan de Universiteit Utrecht werd in de 19e en 20e eeuw onderzoek gedaan naar ijstijden en daarbij hoorde ook onderzoek aan zwerfstenen. Studenten en onderzoekers gingen er op uit om de stenen in het landschap te bestuderen en te verzamelen. De persoon rechtsachter, met lange baard, is de Utrechtse hoogleraar in de geologie Wichmann.