In iedereen zit water.

Flash:

Als je dorst hebt neem je een glas water. Maar waarom heb je eigenlijk water nodig en wat gebeurt er met al dat water in je lichaam? En waarom hebben planten water nodig? In deze verrijkingsstof verdiep je je in het binnenste van je lichaam en ontdek je waarom planten en dieren net als wij afhankelijk zijn van water.

 

Veel leerplezier met deze verrijkingsstof!

Enne, weet jij waar water allemaal in zit? Sleep in de volgende opdracht de foto's naar de juist plaats.

Water in planten en dieren.

Flash:

Hieronder zie je levende wezens. Net als  als bij jou, bestaat hun lichaam voor een groot deel uit water. Uit hoeveel water bestaan ze?

Klik op de wezens voor de antwoorden.

Flash:

Zuur of basisch? Een proefje.

Alles wat je drinkt is zuur of niet zuur (basisch). De zure smaak maakt limonade vaak extra lekker. Te veel zuur is niet goed voor je tanden. Het breekt de beschermende glazuurlaag van je tanden en kiezen af.

Onderzoek met een pH-papiertje de zuurgraad van een enkele soorten limonade.

Ga met je muis over de  nummers op de afbeelding voor uitleg hoe je met pH-papier werkt.

Waarom heb je water nodig?

Je hebt enorme dorst en drinkt een groot glas limonade. De limonade is eigenlijk water met een smaakje en vaak een kleurstof. Waar is nu al dat water in je lichaam voor nodig? En waarom moeten planten drinken?

Ga met je muis over de zes vlakken op de foto hieronder voor het antwoord op al deze vragen.

Flash:

Alles begrepen? Maak dan de opdrachten hieronder.

Water gaat je lichaam uit.

Al het water in je lichaam blijft niet je hele leven op dezelfde plaats. Het stroomt dag en nacht door je lichaam. En het gaat ook je lichaam weer uit. Kijk maar bij de twee jongens hieronder. Dubbelklik op de potjes voor meer informatie.

 

Water en zout.

Het water in je lichaam en dus ook je bloed, is een beetje zout. Bij dieren is het vocht in hun lijf ook een beetje zout. Precies zo zout als ons bloed en lichaamsvocht. Om gezond te zijn te blijven moet al dat lichaamsvocht altijd dezelfde hoeveelheid zout bevatten. Hoe doet je lichaam dat en wat merk je eigenlijk van dat zoute vocht? Kijk snel bij de volgende onderwerpen.

Zweten.

Flash:


Alle mensen en veel dieren zweten. Mensen hebben op veel plaatsen in hun huid zweetklieren om zweet te maken. Honden hebben weinig zweetklieren en laten daarom een beetje speeksel op hun tong verdampen. Maar waarom zweet je eigenlijk en waarom verdampen honden water op hun tong? Zoals je hierboven op de foto's ziet heeft het soms met inspanning te maken. Bekijk het volgende filmpje.

Youtube: Door zweten koel je af. (http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20021104_jelijf03)

Alles begrepen? Probeer dan de volgende opdrachten te maken.

Kippenvel (Foto: Wikimedia Commons).
Kippenvel (Foto: Wikimedia Commons).

Kippenvel.

In je huid zitten behalve zweetklieren ook haartjes. Als je het koud hebt trekken spieren de haartjes rechtop. Je hebt dan kippenvel. Mensen blijven hier niet warm door. Het helpt alleen als je een dikke vacht hebt. Ga met  je muis over het model hieronder van de bovenste 5 milimeter van de huid en ontdek de zweetklieren, de haartjes en de spieren.

Nieren en urine.

Flash: Zoek met je muis de bloedvaten, nieren, urineleiders en de blaas.

Je nieren zijn een soort filters. Je nieren halen afvalstoffen uit je bloed en houden zo het bloed schoon. Ook regelen de nieren het zoutgehalte in je bloed. Per dag moet je minimaal een halve liter urine (=plas) maken en uitplassen om gezond te blijven. Als er te veel zout en afval in je lichaam blijft, word je erg ziek. In de afbeelding links zie je waar de nieren in je lichaam liggen.

Als je bieten hebt gegeten kleurt je urine een beetje rood. Je urine is in de ochtend vaak anders van kleur doordat je een tijd niet gedronken hebt. Als je lever ontstoken is, is je urine  bruinrood. Vroeger zagen artsen aan de kleur van urine of je ziek was. Ze werden ook wel piskijker genoemd. Tegenwoordig kijken artsen nog steeds naar de kleur. Maar de moderne arts onderzoekt ook in een laboratorium of je urine in orde is.

Probeer de volgende opdrachten.

Nierdialyse en een donornier.

Bij sommige mensen werken de nieren niet goed. Het bloed van die mensen wordt dan in het ziekenhuis gezuiverd. Dit heet nierdialyse. Bij een nierdialyse leidt een arts bloed van de patiënt door een apparaat dat de afvalstoffen uit het bloed haalt. Daarna gaat het bloed weer terug naar de patiënt.

Een nierdialyse moet enkele maal per week of zelfs dagelijks. Veel mensen proberen dan een nier van iemand anders te krijgen: een donornier. Na een geslaagde operatie kan een iemand met een donornier en medicijnen een redelijk normaal leven leiden.

Vanaf je twaalfde jaar kun je je opgeven als nierdonor bij de Nederlands Transplantatie Stichting.

Een nierdialyse-apparaat.
Een nierdialyse-apparaat.

Tranen.

Flash:

Als je pijn of verdriet hebt huil je. Maar eigenlijk huil je de hele dag door een klein beetje. En dat is maar goed ook: anders zouden je ogen uitdrogen en erg vies worden. Boven je oog zit een klier die traanvocht afgeeft: de traanklier. Het traanvocht loopt door een buis naar je ogen. Als het traanvocht op je oog ligt, kan het weglopen door de traanbuis in je ooghoek. De traanbuis voert het vocht af naar je neus. Ga met je muis over de tekening hiernaast en zoek de traanbuis en de traanklier.

Zoek je traanbuizen.

Je kunt de uiteinden van je eigen traanbuizen zelf zien. Kijk in een spiegel en zoek in de ooghoeken. Als je goed kijkt, kun je in elk oog twee ingangen van een traanbuis ontdekken.

Maken deze ogen ook traanvocht? (Foto: Flickr Haml 3t)
Maken deze ogen ook traanvocht? (Foto: Flickr Haml 3t)

Water als transportmiddel.

Het water dat je drinkt stroomt naar alle plaatsen in je lichaam. Dit gebeurt ook bij alle dieren en planten. Water transporteert in alle levende wezens belangrijke stoffen naar de juiste plaats. Water vervoert ook afvalstoffen naar plaatsen waar het kan worden afgestaan. Hoe doen planten, dieren en mensen dit eigenlijk? Kijk op de volgende pagina's.

Planten.

Flash:

Ook planten nemen water op. Net als in mensen staat dat water niet stil. Kijk maar op het volgende filmpje.

Flash:

Als je alles begrepen hebt, sleep dan in de volgende opdracht de kaartjes naar de juiste foto.

Fotosynthese

De wortels van planten nemen water en mineralen op. Het water stroomt daarna naar de bladeren, die koolstofdioxide opnemen. Als de plant voldoende licht krijgt, maken de bladeren van water en koolstofdioxide de stoffen suiker en zuurstof. Planten vervoeren de suiker, opgelost in water, naar alle delen van de plant. Deze suiker gebruiken planten als bouwstof, brandstof en reservestof. De bladeren geven de zuurstof af aan de lucht.

Vind je het nog een beetje ingewikkeld? Bekijk dan rustig het filmpje hieronder.

Dieren.

Het lichaam van een mens bstaat uit 100.000.000.000.000 cellen. Sommige dieren en planten zijn heel klein en bestaan maar uit een cel. Kijk maar naar de eencellige alg hiernaast. In deze alg vervoert water alle stoffen door de cel heen. Het water bevindt zich overal in de algencel.

Levende wezens die uit veel cellen bestaan pompen het water door een speciaal transportsysteem. Bij mensen is dit het bloedvatenstelsel en het hart. Het bloedvatenstelsel en het hart vervoeren de opgeloste stoffen door het hele lichaam. Ook een bij heeft een soort bloedvatenstelsel. Kijk maar op de foto hieronder. Ga met je muis over de organen voor verdere uitleg.

Flash:

De bloedsomloop van een worm is wat ingewikkelder. In de afbeelding hiernaast zie je dat het hart het bloed door de bloedvaten pompt. Het bloed verlaat de bloedvaten niet. Alleen in de vertakkingen van de bloedvaten, de haarvaten, gaan stoffen het bloed in en uit. Ga met je muis over de afbeelding voor verdere uitleg.

En dat het bloedvatenstelsel van een worm goed werkt zie je in het volgende filmpje.

Flash: De bloedsomloop van een regenworm.

Youtube: De regenworm. (http://www.youtube.com/watch?v=WpdRRS5xg2E&feature=related)

Een eencellige alg, 250 maal vergroot. (Foto: Flickr, Waterproject)
Een eencellige alg, 250 maal vergroot. (Foto: Flickr, Waterproject)

Dieren en mensen.

Flash:

Vogels, zoogdieren en dus ook mensen hebben een ingewikkelder bloedsomloop. Kijk maar op het volgende filmpje.

Youtube: De bloedsomloop van de mens. (http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20021104_bloedsomloopmens06)

In de afbeelding rechts zie je het bloedvatenstelsel van de mens nogmaals. Ga met je muis over de afbeeldingen en ontdek de namen van de organen en hoe het bloed stroomt.

Alles begrepen? Probeer dan de volgende opdrachten.

Test jezelf.

In deze Test jezelf staan vier zinnen over de les Water in land, dier en mens. Helaas staan de woorden niet in de juiste volgorde. Knip en plak ze op de juiste plaats. Print de knipzinnen hieronder enkelzijdig uit.

Knipzinnen.

Docentenhandleiding.

Water in plant, mens en dier.

Doelgroep

Basisonderwijs, groep 7 en 8.

Leerstofgebied

Deze les beslaat onderdelen van de volgende kerndoelen:

- Mens en samenleving 34

- Natuur en techniek 40, 41 43 46

- Ruimte 49, 50

Werkvorm

Leerlingen kunnen alleen of in tweetallen aan deze les werken.

Duur

45 minuten

Doel van de opdracht

De opdracht is een inleiding op en verdieping van de rol van water in het leven van plant mens en dier. Hierbij wordt ingegaan op voor de waterhuishouding belangrijke fysiologische processen in plant, mens en dier. De werking van enkele daarbij belangrijke organen worden uitgelegd. De leerling wordt op speelse wijze uitgedaagd opdrachten over deze onderwerpen uit te voeren.

Vereiste voorkennis

Geen. Sommige onderdelen zullen als moeilijke ervaren worden en daardoor meer geschikt zijn voor de leerling die het normale schoolwerk als makkelijk ervaart.

Deze les kan ook gebruikt worden als voorbereiding op of als afsluiting van een bezoek aan de expositie Drinkwater voor iedereen in het Museon in Den Haag.  De les kan ook zonder een bezoek aan deze vaste tentoonstelling worden doorgewerkt.

 Voorbereiding

- De leerkracht moet de opdracht zelf ook hebben doorgewerkt om, indien nodig, de werking van de opdrachten en de lesinhoud aan de leerlingen te kunnen verduidelijken.

- pH-papier voor het zuur / basischonderzoek bij limonade is voor enkele euro's per post te bestellen bij onder andere Breukhoven BV in Capelle aan de IJssel. de limonade hebben de leerlingen welicht zelf bij zich.

- Het is nuttig van tevoren te bekijken of de internetverbinding snel genoeg is en of de filmpjes op YouTube (nog) werken. Neem indien nodig contact op met de ICT-verantwoordelijke van uw school.

 - Voordat de leerling aan deze les begint is het aan te bevelen dat de docent zich voorbereidt en dus weet hoe de les werkt en dat hij /zij met de leerling bespreekt wat hij /zij van hen verwacht aan het eind van de les.

- Voor de eindtest (Test jezelf) hebben de leerlingen een enkelzijdig geprinte versie van de Knipzinnen nodig (zie Test jezelf) en een schaar en lijm.